Các chế độ chụp trên máy ảnh: Vì sao chế độ thủ công chưa chắc là lựa chọn tốt nhất cho bạn?

1. Chế độ tự động: Điểm khởi đầu quen thuộc nhưng không nên dừng lại lâu

Đây thường là chế độ mà hầu hết chúng ta đặt máy vào ngay khi vừa cầm chiếc máy ảnh đầu tiên. Bạn sẽ nhận ra nó qua biểu tượng hình vuông màu xanh lá, hoặc một ký hiệu có màu xanh, hay đơn giản là dòng chữ Auto.

Ở chế độ này, máy ảnh quyết định gần như mọi thứ, từ khẩu độ, tốc độ màn trập, ISO đến điểm lấy nét và cân bằng trắng. Bạn chỉ cần bấm nút chụp. Sự tiện lợi này đi kèm cái giá khá lớn. Nhiều máy ảnh không cho phép quay chụp định dạng RAW ở chế độ này, nên bạn mất đi lợi thế lớn nhất khi hậu kỳ. Bạn cũng không tự chọn được vị trí lấy nét, và các thông số được quyết định theo cách "đánh giá" của bộ xử lý, không phải theo ý đồ sáng tạo của bạn. Kết quả có thể đúng về mặt kỹ thuật nhưng lại khác xa hình ảnh bạn hình dung trong đầu.

Chế độ tự động vẫn có chỗ đứng trong những tình huống rất cụ thể, chẳng hạn khi bạn đưa máy cho người lạ chụp giúp mình một tấm, hoặc cần bắt khoảnh khắc thật nhanh mà không kịp nghĩ. Tuy nhiên, nếu bạn nghiêm túc với nhiếp ảnh, hãy sớm chuyển sang các chế độ bán tự động. Những chế độ này cho phép bạn kiểm soát một hoặc hai thông số chính, để máy lo phần còn lại, đồng thời mở khóa quyền điều khiển lấy nét, cân bằng trắng và nhiều cài đặt khác. Đó là cách học nhiếp ảnh nhẹ nhàng nhất, vì bạn chỉ phải làm quen từng bước thay vì bị choáng ngợp bởi toàn bộ hệ thống thông số cùng lúc.

2. Ưu tiên tốc độ màn trập (S hoặc Tv)

Trên máy Canon, chế độ này được ký hiệu là Tv, còn các hãng khác thường dùng chữ S. Nguyên tắc hoạt động rất rõ ràng: bạn chọn tốc độ màn trập, máy sẽ tự chọn khẩu độ sao cho phơi sáng hợp lý.

Sức mạnh của chế độ này nằm ở khả năng kiểm soát chuyển động. Khi chụp thể thao, động vật hoang dã, chim chóc hay xe đua, bạn cần một tốc độ đủ nhanh, chẳng hạn từ 1/1000 giây trở lên, để đóng băng đối tượng và giữ cho ảnh thật sắc nét. Ngược lại, bạn cũng có thể chủ động chọn tốc độ chậm để tạo hiệu ứng làm mờ chuyển động, như kỹ thuật lia máy theo đối tượng hay làm mịn dòng nước. Trong cả hai trường hợp, thông số bạn quan tâm nhất chính là thời gian màn trập mở, và chế độ này đặt thông số đó vào tay bạn.

Tuy nhiên, với nhiếp ảnh phong cảnh, đây thường không phải lựa chọn tối ưu. Khi chụp phong cảnh, bạn muốn tự quyết định khẩu độ vì nó chi phối độ sâu trường ảnh, tức là phần nào của bức ảnh nằm trong vùng nét. Nếu để máy tự chọn khẩu độ, bạn có thể bất ngờ nhận về một bức ảnh có tiền cảnh bị mờ hoặc nền không đạt độ nét mong muốn. Ngoài ra, trong điều kiện thiếu sáng, nếu bạn ép tốc độ quá nhanh, máy có thể không đủ sáng ngay cả khi mở khẩu tối đa, dẫn đến ảnh thiếu sáng hoặc ISO bị đẩy lên cao. Vì thế, hãy dùng chế độ này khi chuyển động là trọng tâm của bức ảnh, và kết hợp với ISO tự động để máy có thêm "dư địa" cân bằng phơi sáng.

3. Chế độ lập trình (P): Lựa chọn trung dung ít được ưa chuộng

Chế độ P là một thiết lập khá đặc biệt. Nó ít được dùng hơn so với ưu tiên tốc độ hay ưu tiên khẩu độ, và nhiều nhiếp ảnh gia không mấy yêu thích nó.

Cách hoạt động của chế độ này như sau: khi bạn nhấn nửa nút chụp để đo sáng, máy sẽ tự chọn cả tốc độ màn trập lẫn khẩu độ mà nó cho là phù hợp với điều kiện hiện tại. Bạn vẫn có thể chủ động chỉnh ISO, bù trừ phơi sáng, cân bằng trắng và các cài đặt lấy nét. Ngoài ra, ở nhiều máy, việc xoay bánh xe điều khiển sẽ thay đổi đồng thời cả khẩu độ và tốc độ màn trập theo một tỷ lệ tương đương, giúp giữ nguyên độ phơi sáng. Tính năng này thường được gọi là dịch chuyển chương trình.

Chế độ P phù hợp khi bạn cần chụp thật nhanh trong những tình huống đời thường như đi du lịch, dạo phố, ghi lại sự kiện gia đình, hoặc khi bạn chỉ muốn đặt ISO rồi để máy lo phần còn lại. Tuy nhiên, có hai điểm hạn chế đáng cân nhắc. Thứ nhất, vì máy làm gần hết công việc nên bạn khó hiểu sâu về mối quan hệ giữa các thông số, khiến quá trình học tập chậm lại. Thứ hai, nếu bạn xoay bánh xe để đưa khẩu độ về đúng giá trị mình muốn, thì việc dùng thẳng chế độ ưu tiên khẩu độ sẽ hợp lý hơn nhiều, vì bạn kiểm soát khẩu độ trực tiếp và dứt khoát hơn. Do đó, chế độ P nên được xem như một bước đệm, không phải điểm đến lâu dài.

4. Chế độ thủ công (M): Chế độ chuyên biệt, mạnh nhưng cần đúng lúc

Ở chế độ M, bạn nắm toàn quyền: tự chọn ISO, khẩu độ và tốc độ màn trập, đồng thời điều khiển mọi thứ khác mà máy cho phép như điểm lấy nét, chế độ lấy nét, cân bằng trắng và chế độ đo sáng. Đây là chế độ mang lại quyền kiểm soát tuyệt đối, và cũng là chế độ bị gắn với hình ảnh của "dân chuyên nghiệp" nhiều nhất.

Nhưng hãy nhớ rằng việc không chụp ở chế độ M không đồng nghĩa với việc bạn còn là người mới. Chế độ thủ công phát huy tác dụng khi bạn có thời gian thiết lập máy cẩn thận, khi ánh sáng ổn định, hoặc khi điều kiện quá khó với hệ thống đo sáng của máy. Điển hình là chụp thiên văn, chụp dải Ngân Hà và chụp ban đêm, nơi ánh sáng yếu đến mức máy ảnh không còn biết phải phơi sáng thế nào cho đúng. Tương tự, khi dùng kính lọc ND cường độ mạnh để chụp phơi sáng dài, việc tự đặt thông số cũng thường chính xác hơn. Studio với đèn flash và các loạt ảnh cần độ đồng nhất phơi sáng cũng là những trường hợp M tỏ ra vượt trội.

Ngược lại, khi ánh sáng liên tục thay đổi, bạn đang di chuyển liên tục, chẳng hạn khi leo núi, khảo sát địa điểm hoặc đuổi theo ánh sáng đẹp, chế độ thủ công lại trở thành gánh nặng. Việc chỉnh từng thông số làm bạn chậm đi, và có thể khiến bạn bỏ lỡ chính khoảnh khắc ánh sáng tuyệt vời mà mình đang săn tìm. Hãy xem M như một công cụ chuyên biệt: cần phải có, nhưng không phải lúc nào cũng nên dùng.

Có một cách để tận dụng chế độ M cho việc học. Vào những ngày thong thả, hãy chủ động chụp ở chế độ thủ công để ôn lại mối quan hệ giữa khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO. Khi không phải chạy đua với ánh sáng, đó là cách rất hiệu quả để hiểu máy ảnh sâu hơn.

5. Ưu tiên khẩu độ (A hoặc Av)

Nếu phải chọn một chế độ dành cho chụp phong cảnh thông thường, ưu tiên khẩu độ (ký hiệu A, hoặc Av trên máy Canon) là lựa chọn được nhiều nhiếp ảnh gia tin dùng. Bạn chọn khẩu độ, máy tự tính tốc độ màn trập để có phơi sáng mà nó cho là hợp lý. Nếu kết hợp thêm ISO tự động, việc còn lại của bạn chỉ là quyết định khẩu độ và tập trung vào bố cục.

Lý do khẩu độ quan trọng đến vậy là vì nó quyết định độ sâu trường ảnh. Khẩu độ mở lớn, tức số f nhỏ, cho vùng nét mỏng, dễ khiến tiền cảnh hoặc hậu cảnh bị mờ. Khi khép khẩu, tức tăng số f, vùng nét mở rộng từ gần đến xa. Với phong cảnh, nếu muốn mọi thứ đều sắc nét, nhiều người thường chụp trong khoảng f/11 đến f/16. Đó là mức thường cân bằng tốt giữa độ sâu trường ảnh và chất lượng hình ảnh, vì khép quá nhỏ có thể làm giảm độ nét do hiện tượng nhiễu xạ. Nếu muốn tách chủ thể khỏi nền, như khi chụp chân dung hoặc cận cảnh, bạn mở khẩu lớn hơn.

Sức mạnh thực tế của chế độ này thể hiện rõ khi điều kiện ánh sáng biến đổi liên tục. Mây trôi qua, bạn quay máy từ hướng ngược sáng sang xuôi sáng, hay đi bộ liên tục qua nhiều địa điểm, máy sẽ tự điều chỉnh tốc độ màn trập để theo kịp. Bạn không phải lo về thông số, mà dành trọn sự chú ý cho bố cục.

Nếu ảnh ra tối hoặc sáng hơn mong muốn, hãy dùng bù trừ phơi sáng. Khi ảnh quá tối, đẩy về phía dương, còn khi quá sáng, kéo về phía âm. Với những cảnh thiếu sáng mà vẫn cần khẩu độ nhỏ, chân máy là phụ kiện gần như không thể thiếu. Nó cho phép bạn dùng tốc độ chậm mà không lo rung máy, đồng thời giữ ISO ở mức thấp.

6. ISO tự động hay ISO thủ công: Cân bằng giữa tiện lợi và chất lượng ảnh

ISO cũng có thể để máy tự quyết định hoặc do bạn tự chọn. Tùy hãng, tùy dòng máy, bạn sẽ tìm thấy thiết lập này trên vòng xoay ISO, nút ISO riêng hoặc trong menu. Một số máy, như dòng Sony, còn cho phép giới hạn phạm vi mà ISO tự động được phép dao động, tránh việc máy đẩy ISO lên quá cao.

Độ tiện lợi của ISO tự động rất đáng giá, nhưng bạn cần cân nhắc theo loại cảm biến. Với máy full frame và trung định dạng, như dòng Sony A7 hay Fujifilm GFX, chất lượng ở ISO cao khá tốt, nên có thể yên tâm để ISO tự động hoạt động. Ở khoảng 2000 đến 4000, ảnh vẫn dùng tốt cho mục đích đăng trực tuyến, đặc biệt khi khung hình có nhiều chi tiết. Nếu dự định in ảnh, bạn nên khắt khe hơn nhiều.

Với máy cảm biến crop như Canon 200D, dòng Sony A6000 hoặc các máy compact cảm biến nhỏ, mức chịu nhiễu ở ISO cao kém hơn. Ánh sáng giảm chính là lúc ISO bị đẩy lên cao nhất, và cũng là lúc chất lượng ảnh dễ giảm sút nhất. Vì vậy, với các dòng máy này, nhiều nhiếp ảnh gia chọn ISO thủ công, giữ ISO thấp, chẳng hạn dưới 800 với máy cảm biến nhỏ, và chấp nhận tốc độ màn trập chậm hơn. Khi ánh sáng xuống thấp, họ đặt máy lên chân máy thay vì tăng ISO.

Còn nếu bạn muốn một cách chụp đơn giản, không phải bận tâm nhiều, hãy đặt máy ở chế độ ưu tiên khẩu độ và bật ISO tự động. Bạn chỉ cần chọn khẩu độ, máy lo phần còn lại. Để nâng cấp cách chụp này, hãy tìm hiểu thêm về bù trừ phơi sáng, vì đó là công cụ giúp bạn tinh chỉnh độ sáng tối của ảnh một cách nhanh chóng mà không cần chuyển sang chế độ thủ công.

7. Lời kết: Chọn chế độ theo hoàn cảnh, không theo danh tiếng

Không có chế độ nào tốt nhất trong mọi hoàn cảnh. Chế độ tự động dành cho khoảnh khắc khẩn cấp, ưu tiên tốc độ cho chuyển động, chế độ lập trình cho tình huống chụp nhanh đời thường, chế độ thủ công cho điều kiện đặc biệt và ưu tiên khẩu độ cho phần lớn nhu cầu phong cảnh hằng ngày. Điều quan trọng là bạn hiểu mình đang cần điều khiển thông số nào và để máy lo phần còn lại.

Hãy thử chụp cùng một khung cảnh ở nhiều chế độ khác nhau, quan sát sự khác biệt và rút ra thói quen phù hợp với phong cách của mình. Một nhiếp ảnh gia giỏi không phải người dùng chế độ khó nhất, mà là người chọn đúng công cụ vào đúng thời điểm.

Nếu bạn muốn, tôi có thể xuất bài viết này thành tệp Word hoặc Markdown để tiện đăng tải.

Công Ty TNHH Phần Mềm SADESIGN

Mã số thuế: 0110083217

Liên Hệ Zalo

Liên Hệ Hotline

Liên Hệ Facebook