1. Không có chân máy nghĩa là cần tốc độ màn trập nhanh hơn

Ưu thế lớn nhất của chân máy là cho phép bạn dùng tốc độ màn trập chậm mà vẫn giữ được độ sắc nét tối đa. Khi cầm tay, điều này trở nên khó khăn hơn nhiều. Công nghệ chống rung hiện đại thực sự đáng kinh ngạc, nhưng vẫn chưa đủ để thay thế hoàn toàn một chiếc chân máy vững chắc. Vì vậy, tốc độ màn trập là yếu tố quan trọng hàng đầu khi bạn chụp cầm tay.

Để có ảnh sắc nét, bạn cần tăng tốc độ màn trập cho đến khi máy ảnh không còn ghi nhận rung động. Chỉ cần một chút rung lắc từ đôi tay, từ nhịp thở hoặc từ động tác nhấn nút chụp cũng đủ khiến chi tiết bị nhòe, đặc biệt khi bạn in ảnh khổ lớn hoặc xem ở độ phóng đại cao.

Công thức đơn giản để ước tính tốc độ màn trập chậm nhất

Quy tắc kinh nghiệm phổ biến là lấy tiêu cự làm mẫu số của phân số thời gian. Chụp ở tiêu cự 35mm, tốc độ chậm nhất nên là khoảng 1/35 giây, thường làm tròn thành 1/30. Ở 70mm là 1/70, ở 200mm là 1/200, và cứ thế tiếp tục. Tuy nhiên, đây chỉ là hướng dẫn tham khảo, không phải quy luật tuyệt đối. Một số máy ảnh, nhờ cảm biến nhẹ, thân máy cân bằng hoặc hệ thống chống rung tốt, cho kết quả rất ổn ở tốc độ chậm hơn nhiều. Số khác thì ngược lại. Độ phân giải cảm biến cũng ảnh hưởng, vì máy có số điểm ảnh càng cao thì càng bộc lộ rõ rung lắc nhỏ.

Thói quen quan trọng nhất mà bạn nên hình thành là luôn phóng to ảnh xem trước lên 100 phần trăm để kiểm tra độ nét ngay tại hiện trường. Độ nhòe nhẹ thường không thể nhận ra trên màn hình nhỏ của máy ảnh, chỉ lộ rõ khi bạn đã về nhà và mở ảnh trên máy tính, lúc đó mọi thứ đã quá muộn. Nếu thấy ảnh bắt đầu mềm, giải pháp đơn giản là tăng tốc độ màn trập và chụp lại.

Bên cạnh đó, kỹ thuật cầm máy cũng có tác động lớn. Hãy khép khuỷu tay sát thân người, một tay đỡ phía dưới ống kính, hai chân đứng vững rộng bằng vai. Hãy hít vào, thở ra nhẹ nhàng rồi nhấn nút chụp ở cuối nhịp thở ra. Khi có thể, bạn nên tựa người vào thân cây, bức tường hoặc tảng đá, hoặc đặt máy lên balo để tạo điểm tựa. Việc chụp liên tiếp vài tấm cũng giúp tăng cơ hội có ít nhất một khung hình hoàn toàn sắc nét.

2. Tăng tốc độ màn trập sẽ ảnh hưởng đến ISO và khẩu độ

Thay đổi tốc độ màn trập đồng nghĩa với việc thay đổi lượng ánh sáng đi qua ống kính. Thời gian phơi sáng dài sẽ đưa nhiều sáng hơn vào cảm biến, khiến ảnh sáng hơn. Thời gian phơi sáng ngắn thì ngược lại, ảnh sẽ tối đi. Để giữ cho bức ảnh được phơi sáng chuẩn, bạn cần bù lại bằng cách điều chỉnh ISO hoặc khẩu độ.

Vậy nên chọn cái nào? Tin không mấy vui là không có một đáp án duy nhất, bởi mỗi hoàn cảnh sẽ phù hợp với một cách điều chỉnh khác nhau. Tuy nhiên, vẫn có những hướng dẫn hữu ích cho nhiếp ảnh phong cảnh thông thường. Nếu bạn chưa nắm rõ ISO và khẩu độ hoạt động ra sao, hãy ôn lại kiến thức nền tảng này trước, vì đó là phần cốt lõi của mọi người học nhiếp ảnh.

2.1 Nên điều chỉnh khẩu độ hay ISO

Khi dùng tốc độ màn trập nhanh, ảnh vô tình bị tối đi, và mục đích của việc chỉnh ISO hoặc khẩu độ là làm sáng lại bức ảnh.

Dùng khẩu độ để làm sáng ảnh

Muốn làm sáng ảnh bằng khẩu độ, bạn cần mở rộng khẩu, tức dùng số f nhỏ hơn, để nhiều ánh sáng hơn chạm cảm biến trong khoảng thời gian ngắn ngủi mà màn trập mở. Cái giá phải trả là độ sâu trường ảnh bị thu hẹp. Chẳng hạn ở f/2.8, đối tượng bạn lấy nét sẽ rõ ràng, nhưng phần còn lại của khung hình có thể mờ hẳn đi. Điều này rất tuyệt cho ảnh cận cảnh, nhưng lại không lý tưởng cho phong cảnh thông thường, nơi ta muốn độ nét trải đều từ tiền cảnh đến hậu cảnh. Ngoài ra, ở khẩu độ lớn nhất, nhiều ống kính cũng giảm độ sắc nét ở các góc ảnh.

Dùng ISO để làm sáng ảnh

Lựa chọn thứ hai là tăng ISO, cũng giúp bức ảnh sáng hơn. Tuy nhiên, điều này cũng có hệ quả, trong đó vấn đề lớn nhất là xuất hiện thêm hạt và nhiễu. Các máy ảnh cao cấp xử lý ISO cao tốt hơn nhiều so với máy phổ thông. Chẳng hạn, một thân máy chuyên nghiệp có thể dùng ISO 1600 mà ảnh vẫn chấp nhận được, trong khi máy cơ bản đã xuất hiện nhiễu đáng kể từ khoảng ISO 400. Do đó, nguyên tắc chung là luôn cố gắng dùng ISO thấp nhất có thể trong từng tình huống cụ thể.

2.2 Vậy rốt cuộc bạn nên điều chỉnh thiết lập nào

Bạn đã biết hai cách để làm sáng ảnh khi dùng tốc độ màn trập nhanh, đó là mở khẩu hoặc tăng ISO. Vấn đề là cả hai đều ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng ảnh, một bên làm mất độ nét, một bên làm tăng nhiễu. Đây là sự đánh đổi bạn phải chấp nhận khi chụp cầm tay trong điều kiện thiếu sáng.

Cách tiếp cận thực tế là tránh mở khẩu rộng hơn f/5.6, dù con số này còn phụ thuộc vào tiêu cự. Tiêu cự càng dài thì càng cần khẩu nhỏ hơn, và ngược lại. Mở khẩu rộng hơn mức này thường khiến độ sắc nét tổng thể suy giảm rõ rệt. Trong khi đó, ISO có nhiều dư địa hơn. Hãy giữ ISO ở mức thấp nhất có thể, nhưng sẵn sàng tăng lên đến khi ảnh đủ sáng. Lý do là nhiễu dễ xử lý ở khâu hậu kỳ hơn nhiều so với việc cứu một bức ảnh mất nét. Với các công cụ giảm nhiễu bằng trí tuệ nhân tạo hiện nay, ảnh ISO cao đã trở nên đáng dùng hơn trước rất nhiều.

Kết quả tốt nhất thường đến từ sự kết hợp hài hòa của cả hai. Ví dụ, bạn có thể dùng khẩu độ f/7.1 cùng ISO 320. Dĩ nhiên, thông số chính xác còn tùy vào hoàn cảnh. Nếu muốn tiện lợi hơn, bạn có thể dùng chế độ ISO tự động và đặt giới hạn tốc độ màn trập tối thiểu, để máy tự tăng ISO nhằm giữ tốc độ không rơi xuống dưới ngưỡng an toàn.

3. Hãy bỏ kính lọc khi chụp phong cảnh cầm tay

Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng cần nhấn mạnh rằng bạn nên tránh dùng kính lọc ND hoặc các loại kính lọc làm tối ảnh khi chụp cầm tay. Mục đích chính của kính lọc ND là kéo dài thời gian phơi sáng, điều hoàn toàn đi ngược lại nhu cầu của chụp cầm tay. Ngoại lệ duy nhất là khi bạn chụp giữa ban ngày nắng gắt và cần giảm tốc độ xuống còn khoảng 1/100 giây để tạo hiệu ứng nhất định.

4. Tận dụng tính năng chống rung

Tên gọi của tính năng này khác nhau tùy hãng. Canon gọi là Image Stabilizer, Fujifilm gọi là Image Stabilisation, còn Nikon gọi là Vibration Reduction (VR). Thường đó là một công tắc nhỏ trên thân ống kính. Bên cạnh đó, nhiều thân máy hiện đại còn tích hợp chống rung trên cảm biến, thường phối hợp với chống rung trong ống kính để tăng hiệu quả.

Chụp một bức ảnh sắc nét ở tốc độ màn trập hơi chậm mà không có chân máy không phải chuyện dễ, và đây chính là lúc chống rung phát huy tác dụng. Công nghệ này có thể tạo ra khác biệt rất lớn, cho phép bạn dùng tốc độ chậm hơn từ vài stop so với mức bình thường. Tuy vậy, bạn nên tắt tính năng này khi đặt máy lên chân máy, vì hệ thống có thể tự bù một rung động không tồn tại và vô tình gây mờ ảnh. Một số máy đời mới đã tự nhận biết chân máy, nhưng kiểm tra lại vẫn là thói quen tốt.

Cần hiểu đúng giới hạn của công nghệ này. Chống rung chỉ bù được rung lắc của người cầm máy, không thể làm đứng yên các chủ thể đang chuyển động như lá cây trong gió hay sóng nước. Nó cũng không phải lúc nào cũng hiệu quả như quảng cáo. Có những trường hợp ống kính tele ở tiêu cự dài cho ảnh sắc nét ở tốc độ chậm hơn hẳn trước đây, nhưng không phải khung hình nào cũng thành công. Hãy xem chống rung như một công cụ giúp bạn có thêm biên độ an toàn, không phải phép màu. Chụp nhiều khung liên tiếp và kiểm tra kỹ vẫn là cách chắc chắn nhất.

5. Đừng quên yếu tố bố cục

Một trong những thử thách lớn nhất khi chụp cầm tay là nhớ rằng những bức ảnh này cũng quan trọng không kém ảnh chụp bằng chân máy. Nhiều người có xu hướng xem ảnh cầm tay như những tấm chụp nhanh, chỉ giơ máy lên bấm rồi đi tiếp, và vì thế bỏ lỡ rất nhiều khung hình đáng giá.

Hãy dành thời gian để tối ưu mọi yếu tố mà bạn có thể kiểm soát. Nhìn qua kính ngắm, di chuyển vị trí đứng cho đến khi bố cục thực sự ổn, cân nhắc đường dẫn mắt, tiền cảnh, đường chân trời và cách phân bố các mảng sáng tối. Sau đó chụp, xem lại ảnh, kiểm tra độ nét, rồi điều chỉnh nếu cần. Lợi thế của chụp cầm tay chính là sự linh hoạt, bạn có thể thử nhiều góc thấp, góc cao hoặc vị trí lạ mà chân máy khó với tới.

Một bài học đáng nhớ là hãy chụp mọi bức ảnh với tâm thế sẵn sàng in khổ lớn. Điều đó có nghĩa là mỗi khung hình đều xứng đáng được chăm chút, không phải chỉ là ảnh chụp nhanh. Những tấm ảnh kiểu đó, bạn đã có điện thoại để làm rồi.

6. Lời kết

Chân máy là công cụ quan trọng của người chụp ảnh phong cảnh, và mọi nhiếp ảnh gia đều nên có một chiếc, bởi nó mở ra những kỹ thuật mà bạn không thể thực hiện bằng cách khác. Tuy nhiên, có những lúc bạn không cần đến nó, hoặc không thể mang nó theo.

Dù lý do là gì, chụp phong cảnh cầm tay hoàn toàn không có gì sai. Bạn vẫn có thể tạo ra những bức ảnh ấn tượng không kém, chỉ cần nhận thức rõ các giới hạn. Điều cốt lõi là dùng tốc độ màn trập đủ nhanh để có ảnh sắc nét, vì tốc độ chậm sẽ khiến rung máy và chuyển động trở thành mờ nhòe. Vấn đề này đặc biệt rõ khi chụp trong điều kiện thiếu sáng, lúc đó bạn cần cân bằng khẩu độ và ISO để có độ phơi sáng đúng. Hãy tránh kính lọc làm tối ảnh, tận dụng chống rung và luôn giữ sự chú tâm vào bố cục.

Công Ty TNHH Phần Mềm SADESIGN

Mã số thuế: 0110083217

Liên Hệ Zalo

Liên Hệ Hotline

Liên Hệ Facebook