Chế độ đo sáng và bù phơi sáng: Hướng dẫn chi tiết cho người mới

Trong nhiếp ảnh, phơi sáng là yếu tố quan trọng quyết định một bức ảnh có đủ sáng, quá sáng hay quá tối. Để hỗ trợ người chụp kiểm soát phơi sáng, máy ảnh được trang bị hệ thống Light Metering – đo sáng. Hệ thống này phân tích ánh sáng trong khung hình và đưa ra mức phơi sáng phù hợp dựa trên cách máy ảnh được thiết lập. Tuy nhiên, trong những điều kiện ánh sáng phức tạp, kết quả đo sáng tự động không phải lúc nào cũng chính xác với ý đồ của người chụp. Đây là lúc Metering Mode – chế độ đo sáng và Exposure Compensation – bù phơi sáng phát huy vai trò.

1. Chế độ đo sáng là gì?

Metering Mode xác định những khu vực nào trong khung hình sẽ được máy ảnh sử dụng để đo ánh sáng và tính toán phơi sáng.

Trên phần lớn máy ảnh, các chế độ đo sáng tiêu chuẩn gồm Matrix Metering, Center-weighted Metering, Spot Metering và Highlight-Priority Metering. Tên gọi và biểu tượng có thể thay đổi tùy theo thương hiệu hoặc từng dòng máy.

Việc lựa chọn Metering Mode có ý nghĩa quan trọng bởi cùng một khung cảnh nhưng cách máy ảnh phân tích ánh sáng khác nhau có thể tạo ra những kết quả phơi sáng khác nhau.

Trong đó, Matrix Metering thường là chế độ nên được sử dụng đầu tiên vì có khả năng xử lý tốt nhiều điều kiện ánh sáng. Tuy nhiên, khi cảnh có sự chênh lệch sáng tối lớn, các chế độ như Center-weighted, Spot hoặc Highlight Priority có thể giúp người chụp kiểm soát kết quả tốt hơn.

2. Các chế độ đo sáng phổ biến

2.1. Matrix Metering

Matrix Metering còn có thể được gọi là Evaluative Metering hoặc một tên tương đương tùy hãng máy ảnh, là chế độ đo sáng phân tích gần như toàn bộ khung hình.

Máy ảnh chia khung hình thành nhiều vùng nhỏ và đo độ sáng của từng vùng. Sau đó, hệ thống tổng hợp các dữ liệu này để xác định mức phơi sáng phù hợp cho toàn cảnh.

Tuy nhiên, Matrix Metering không đơn giản chỉ tính giá trị trung bình của toàn bộ vùng sáng. Hệ thống còn có thể ưu tiên thông tin tại điểm lấy nét, xem xét khoảng cách đến chủ thể và sử dụng các thuật toán để hạn chế nguy cơ ảnh bị thiếu sáng hoặc dư sáng do xuất hiện những vùng quá sáng hoặc quá tối.

Nhờ cách phân tích này, Matrix Metering có thể hoạt động hiệu quả trong phần lớn các tình huống chụp thông thường.

Ví dụ, khi chụp phong cảnh với bầu trời, cây cối và mặt đất trong cùng khung hình, máy ảnh sẽ phân tích nhiều khu vực khác nhau trước khi đưa ra mức phơi sáng. Nếu ánh sáng không quá phức tạp, Matrix Metering thường cho kết quả cân bằng mà người chụp không cần can thiệp nhiều.

Vì vậy, đây thường là chế độ đo sáng mặc định nên sử dụng trong phần lớn trường hợp. Khi nhận thấy máy ảnh đo sáng không phù hợp, người chụp mới cân nhắc chuyển sang một chế độ khác hoặc sử dụng Exposure Compensation.

2.2. Center-weighted Metering

Center-weighted Metering hay đo sáng trọng tâm, tính toán độ sáng của toàn bộ cảnh nhưng ưu tiên nhiều hơn cho khu vực trung tâm khung hình.

Điểm khác biệt quan trọng so với Matrix Metering là vùng rìa của khung hình ít ảnh hưởng hơn đến kết quả đo sáng. Điều này hữu ích khi chủ thể chính chiếm phần lớn khu vực trung tâm và người chụp không muốn những vùng ở mép ảnh, chẳng hạn một bầu trời quá sáng, làm thay đổi mức phơi sáng.

Ví dụ, khi chụp chân dung và khuôn mặt chủ thể nằm gần trung tâm, Center-weighted Metering có thể giúp ưu tiên độ sáng của khu vực này.

Chế độ này cũng phù hợp với những bố cục mà chủ thể nằm ở giữa ảnh và hậu cảnh có độ sáng khác biệt đáng kể. Thay vì để một vùng sáng lớn ở rìa ảnh tác động mạnh đến phép đo, máy ảnh sẽ tập trung hơn vào khu vực trung tâm.

Tuy nhiên, nếu chủ thể thường xuyên nằm lệch khỏi trung tâm, Center-weighted Metering có thể không phải lựa chọn tối ưu. Khi đó, Spot Metering có thể phù hợp hơn nếu người chụp cần đo chính xác vào chủ thể.

2.3. Spot Metering

Spot Metering, hay đo sáng điểm, là chế độ đo sáng tập trung vào một khu vực rất nhỏ quanh điểm lấy nét và gần như bỏ qua phần còn lại của khung hình.

Đây là một công cụ đặc biệt hữu ích khi chủ thể có độ sáng khác biệt rõ rệt so với môi trường xung quanh.

Một tình huống điển hình là chụp chủ thể ngược sáng. Ví dụ, khi chụp một con chim đang bay ngang qua bầu trời sáng, Matrix Metering có thể nhận thấy phần lớn khung hình là bầu trời sáng và giảm mức phơi sáng. Kết quả là con chim có thể trở thành một vùng tối hoặc gần giống bóng silhouette.

Với Spot Metering, người chụp có thể đo sáng trực tiếp vào chủ thể. Máy ảnh sẽ ưu tiên độ sáng tại khu vực đó thay vì để bầu trời chi phối toàn bộ phép đo.

Spot Metering cũng phù hợp khi chụp một chủ thể nhỏ trong môi trường có ánh sáng phức tạp. Tuy nhiên, vì vùng đo rất nhỏ nên người chụp cần xác định chính xác khu vực cần đo. Nếu đo vào một vùng quá sáng hoặc quá tối, kết quả phơi sáng của toàn bộ ảnh có thể thay đổi đáng kể.

2.4. Highlight-Priority Metering

Highlight-Priority Metering hay đo sáng ưu tiên vùng sáng, tập trung phân tích những vùng sáng nhất trong cảnh để cố gắng bảo toàn chi tiết ở highlight.

Mục tiêu của chế độ này là hạn chế tình trạng các vùng sáng bị cháy, đặc biệt trong những cảnh có nhiều khu vực rất sáng.

Khi sử dụng Highlight Priority, phần còn lại của khung hình có thể trở nên tối hơn do máy ảnh ưu tiên giữ lại thông tin ở vùng sáng. Nói cách khác, ảnh có thể bị thiếu sáng ở một số khu vực nhưng đổi lại, các vùng highlight quan trọng được bảo toàn nhiều chi tiết hơn.

Chế độ này phù hợp khi chụp các chủ thể sáng hoặc những cảnh có nhiều vùng highlight. Ví dụ, một con cò trắng đứng trong điều kiện ánh sáng mạnh có thể rất dễ bị mất chi tiết ở phần lông. Highlight-Priority Metering có thể giúp giảm nguy cơ này.

Tương tự, khi chụp một bầu trời nhiều mây có những vùng sáng mạnh, chế độ này có thể được sử dụng để ưu tiên bảo toàn chi tiết trong highlight.

3. Máy ảnh đo sáng như thế nào?

Hệ thống đo sáng của máy ảnh dựa trên việc phân tích độ sáng của các pixel trong khung hình. Về nguyên tắc, máy ảnh sử dụng 18% gray – xám 18% làm một mốc tham chiếu cho việc tính toán phơi sáng.

Xám 18% có thể được hiểu đơn giản là mức nằm khoảng giữa đen và trắng về mặt độ sáng phản xạ. Nếu phần lớn các vùng trong khung hình tối hơn mức tham chiếu này, máy ảnh có xu hướng tăng phơi sáng. Ngược lại, nếu phần lớn khung hình sáng hơn, máy ảnh sẽ giảm phơi sáng.

Cách máy ảnh điều chỉnh phơi sáng phụ thuộc vào Exposure Mode – chế độ phơi sáng.

Ở Aperture Priority (A hoặc Av), người chụp thiết lập khẩu độ và máy ảnh sẽ điều chỉnh tốc độ màn trập để đạt mức phơi sáng mà hệ thống đo sáng đề xuất.

Ở Shutter Priority (S hoặc Tv), người chụp thiết lập tốc độ màn trập và máy ảnh sẽ điều chỉnh khẩu độ.

Khi sử dụng Auto ISO, máy ảnh có thể điều chỉnh ISO để thay đổi mức phơi sáng.

Trong các chế độ Auto, máy ảnh có thể tự động điều chỉnh các thông số phơi sáng tùy theo thiết kế của từng thiết bị.

Còn trong Manual Mode (M), máy ảnh không tự động thay đổi khẩu độ, tốc độ màn trập hay ISO nếu ISO cũng được đặt thủ công. Tuy nhiên, hệ thống đo sáng vẫn hoạt động. Người chụp có thể quan sát exposure indicator – thang đo phơi sáng trong kính ngắm hoặc màn hình để đánh giá mức phơi sáng hiện tại.

4. Exposure Compensation là gì?

Exposure Compensation, hay bù phơi sáng, là tính năng cho phép người chụp điều chỉnh mức phơi sáng mà máy ảnh đã tự động tính toán.

Nếu máy ảnh khiến ảnh bị quá tối, người chụp có thể tăng bù phơi sáng bằng giá trị +. Nếu ảnh quá sáng, có thể giảm bù phơi sáng bằng giá trị −.

Một cách đơn giản để nhận biết vấn đề phơi sáng là quan sát chi tiết ở vùng sáng và vùng tối. Nếu vùng tối bị mất hoàn toàn chi tiết hoặc vùng sáng trở thành trắng hoàn toàn mà không còn thông tin, người chụp có thể cần điều chỉnh Exposure Compensation.

Exposure Compensation thường hoạt động trong những chế độ mà máy ảnh đang tự động kiểm soát phơi sáng như A/Av, S/Tv, P và các chế độ Auto.

Trong Manual Mode, Exposure Compensation thông thường không có tác dụng theo cách truyền thống vì người chụp đã trực tiếp kiểm soát cả ba thông số phơi sáng. Tuy nhiên, một số máy ảnh có thể cho phép sử dụng bù phơi sáng khi Auto ISO được kích hoạt.

5. Khi nào cần bù phơi sáng?

Máy ảnh có thể đo sáng không chính xác khi khung hình chứa những vùng sáng hoặc tối chiếm tỷ lệ lớn. Điều này xảy ra vì hệ thống đo sáng cố gắng đưa tổng thể cảnh về mức tham chiếu.

Một ví dụ là cảnh phong cảnh có phần tiền cảnh nhỏ nhưng phần lớn khung hình là bầu trời. Nếu bầu trời chiếm diện tích lớn, máy ảnh có thể nhận thấy khung hình quá sáng và giảm phơi sáng. Kết quả là bầu trời có thể có độ sáng phù hợp nhưng phong cảnh phía dưới trở thành một vùng tối, mất nhiều chi tiết.

Trong trường hợp này, người chụp có thể sử dụng Exposure Compensation dương (+) để tăng phơi sáng và làm sáng phần phong cảnh.

Tình huống ngược lại có thể xảy ra khi khung hình chứa một chủ thể rất tối, chẳng hạn một con trâu đen chiếm phần lớn ảnh. Máy ảnh có thể hiểu rằng toàn bộ cảnh quá tối và tự động tăng phơi sáng. Kết quả là phần da đen của chủ thể có thể bị tái tạo thành màu xám.

Khi đó, người chụp có thể sử dụng Exposure Compensation âm (−) để giảm phơi sáng, giúp màu đen được giữ tự nhiên hơn.

6. Cách sử dụng Exposure Compensation

Vị trí điều khiển Exposure Compensation thay đổi tùy theo từng mẫu máy ảnh. Trên một số thiết bị, tính năng này được tích hợp vào một vòng xoay riêng. Trên những máy khác, người chụp cần giữ một nút có biểu tượng +/− rồi xoay một vòng điều khiển.

Các mức bù phơi sáng thường được chia theo từng bước nhỏ. Nhiều máy ảnh cho phép điều chỉnh trong phạm vi khoảng ±3 đến ±5 stop, với mỗi bước 1/3 stop, tùy thiết bị.

Quy trình sử dụng tương đối đơn giản. Trước tiên, chọn chế độ chụp có hỗ trợ Exposure Compensation như A/Av, S/Tv hoặc P. Sau đó, xác định ảnh đang bị quá sáng hay quá tối. Nếu ảnh thiếu sáng, điều chỉnh Exposure Compensation về phía +. Nếu ảnh dư sáng, điều chỉnh về phía −.

Tiếp theo, chụp thử và kiểm tra lại hình ảnh. Nếu vẫn chưa đạt được độ sáng mong muốn, tiếp tục điều chỉnh từng bước nhỏ cho đến khi phù hợp.

 

Hiểu rõ Metering Mode và Exposure Compensation giúp người chụp kiểm soát phơi sáng chủ động hơn thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của máy ảnh.

Matrix Metering phù hợp với phần lớn tình huống và thường là lựa chọn đầu tiên. Center-weighted Metering hữu ích khi muốn ưu tiên vùng trung tâm. Spot Metering thích hợp với chủ thể có độ sáng khác biệt hoặc cảnh ngược sáng. Trong khi đó, Highlight-Priority Metering tập trung bảo vệ chi tiết ở những vùng sáng nhất.

Bên cạnh đó, Exposure Compensation là công cụ quan trọng để sửa những trường hợp hệ thống đo sáng bị đánh lừa bởi các vùng quá sáng hoặc quá tối. Khi ảnh quá tối, tăng giá trị bù phơi sáng về phía +; khi ảnh quá sáng, giảm về phía −.

Công Ty TNHH Phần Mềm SADESIGN

Mã số thuế: 0110083217

 

Liên Hệ Zalo

Liên Hệ Hotline

Liên Hệ Facebook